Bwyd bendigedig wrth i Denise, brenhines y gegin, achub cynhwysion o’r domen

Bydd un o’r prif gogyddion yn dangos sut i wneud pryd o safon gyda chynhwysion a fyddai fel arall are u ffordd i’r domen sbwriel.
Denise Baker-McClearn, brenhines y gegin, fydd un o sêr gŵyl fwyd boblogaidd Hampyr Llangollen yn ddiweddarach eleni.

Mae Denise, sy’n rhedeg caffi ym Methesda, Gwynedd, ac sy’n diwtor yn Ysgol Goginio adnabyddus Bwyd Cymru Bodnant yn Nyffryn Conwy, yn arbenigo mewn llunio campweithiau coginiol allan o fwyd sydd wedi dyddio o siopau.
“Dwi’n mentro ar daith ddirgel bron pob tro fyddai’n camu i’r gegin,” meddai Denise, a agorodd ei chaffi ‘talwch fel mynnwch’ PAYF yn gynharach eleni, ac sydd hefyd yn rhedeg clwb swper Moel Faban.
Caiff bwyd sy’n fwytadwy, ond sydd ar fin mynd i’r domen sbwriel neu mewn peryg o gael ei wastraffu, ei atal ar ei daith o archfarchnadoedd, bwytai, tafarndai, cyfanwerthwyr, busnesi bychain a stondinau marchnad.
Fel canlyniad, mae’r cynhwysion mae Denise yn eu derbyn yn ddyddiol pob amser yn annisgwyl ac yn aml, mae gofyn iddi greu bwydlenni byrfyfyr, sy’n brawf o’i sgiliau coginio proffesiynol.
“Does dim byd yn bod â’r cynhwysion, maen nhw i gyd yn ffres ac yn gwbl fwytadwy, ond eu bod yn cael eu dosbarthu fel gwastraff yn ôl safonau’r sector bwyd,” yn ôl Denise, a sefydlodd Caffi PAYF gyda chymorth codi arian gwirfoddol a grantiau menter gymdeithasol.
Mae hi wrth ei bodd yn cael dychwelyd i ŵyl fwyd Llangollen, lle bu’n arddangos llynedd, er, yn ôl y disgwyl, mae hi eto i benderfynu beth wnaiff hi ei baratoi yn ystod ei hymddangosiad yn y gegin arddangos – mae’n dibynnu beth gaiff hi!
Mae disgwyl bydd digwyddiad blynyddol eleni, sy’n cael ei gynnal ar benwythnos hydref 17 ac 18 ac sydd yn ei bellach yn ei 19eg flwyddyn, eto’n denu miloedd o ymwelwyr i bori o amgylch 120 o stondinau ym Mhafiliwn Rhyngwladol Llangollen.
Ystyrir yr achlysur poblogaidd hwn ym Mhafiliwn Rhyngwladol Llangollen, fel un o’r 10 uchaf ymysg gwyliau bwyd y DU.
Cadwyn Clwyd sydd wedi bod yn rhoi’r gefnogaeth ariannol dros y blynyddoedd diwethaf, er mwyn sicrhau hyfywdra’r ŵyl yn yr hirdymor. Ariannwyd hyn trwy Gronfa Ddatblygu Gwledig Cymru 2007-2013, sydd yn ei thro’n cael ei chynnal trwy Gronfa Amaethyddol Ewrop ar gyfer Datblygu Gwledig (EAFRD) a Llywodraeth Cymru.
Eglurodd Denise: “Mae’n bosib mae’r hyn wna i ydy gadael pethau tan y diwrnod cynt, gweld pa gynhwysion ddaw i’r golwg a’u cymryd nhw efo fi. Fe fydd hi’n her, ond yn hwyl!”
Fe fydd hi hefyd yn sgwrsio gyda’r gynulleidfa ynglŷn â sut mae lleihau’r gwastraff bwyd adref. Ac yn cynnig awgrymiadau dyfeisgar ar sut i ddefnyddio deunydd y byddai fel arall yn cael eu taflu yn y bin.
.
Yng Nghaffi PAYF, mae cwsmeriaid yn cael y cynnig i dalu beth bynnag allen nhw’i fforddio am ddewis o arlwy’r fwydlen ddyddiol.
Mae Denise wedi dod i ddealltwriaeth gyda’i siop Londis lleol, sydd yn cyfrannu bwydydd a fyddai fel arall yn cael eu taflu. Mae ganddi hefyd gytundeb gyda’r cyfanwerthwyr Blakemore ym Mangor, y Co-op a nifer o fusnesau bwyd eraill.
Fe bwysleisiodd: “Mae’r bwyd yma i gyd yn ddigon derbyniol i’w ddefnyddio, dim ond ein bod yn ei dderbyn rhyw ddiwrnod wedi’r dyddiad ‘dod-i-ben’ penodedig. Mae’n bosib cael letysen ag iddi ambell ddeilen frown ar yr ymylon, ond bod y galon yn ffres a gwyrdd. Ceir bananas sydd fymryn yn fwy aeddfed nag yr hoffai cwsmeriaid eu gweld ar silffoedd archfarchnad, ond maen nhw’n ddelfrydol ar gyfer gwneud cacen fanana blasus, bara banana neu ei gymysgu â llefrith i wneud smwddi llawn daioni.”
Mae llawer o gwsmeriaid Denise yn famau gyda dau neu dri o blant, neu bensiynwyr sy’n byw’n fain adref.
Fel mae hi’n dweud: “Mae ein bwyd yn fforddiadwy iddyn nhw, ond mae hefyd yn flasus tu hwnt. Fy marn i erioed ydy na ddylai pobl gael eu gorfodi bwyta bwyd o safon gwaeth, dim ond oherwydd na allen nhw fforddio prisiau bwytai. Yma rydyn ni’n cynnig gwahanol seigiau maethlon a blasus sy’n cael eu paratoi’n ffres bob dydd. Ar ben hynny, mae’r arlwy’n amrywio o ddydd i ddydd, gan fod hynny’n dibynnu ar pa fwydydd caiff eu cynnig inni o ddydd i ddydd. Mae’n ein gwneud ni orfod meddwl yn greadigol trwy’r amser gyda’n syniadau.
“Heddiw, er enghraifft, cawson ni lond pum craitsh o giwcymera. Ar ddiwrnod arall, mae’n bosib mai bosciad o afalau briwedig gawn ni, neu ffrwythau medal yr haf y gallwn eu troi’n jam.”
Yn wreiddiol o dde Lloegr, hyfforddi fel cogyddes wnaerh Denise wedi gadael yr ysgol, on dyna mynd ymlaen i astudio am radd mewn Seicoleg Fforensig ym Mhrifysgol.
“Dyna sut ddês i Gymru,” meddai’r fam i ddau o blant. “Pan gês fy ngwneud yn ddiwaith, ês i nôl at fod yn gogyddes.”
Mae Denise yn credu’n gryf yn yr angen i’r diwydiant bwyd wella ei gymwysterau moesegol ac mae wrth ei bod di weld bod cymaint o bobl bellach yn ymwybodol o hyn.
“Dwi’n meddwl fod y rhod yn troi. Mae Ffrainc bellach wedi’i gwneud hi’n anghyfreithlon i archfarchnadoedd dinistrio bwyd sy’n dal yn fwytadwy ac y gellid ei roi i rai sy’n llwgu. Dwi’n credo y dylwn ni wneud yr un peth,” meddai hi.
Bydd Hampyr Llangollen 2015 hefyd yn cynnwys arddangosiadau coginio gan aelodau o Gymdeithas Coginio Cymru, dan arweiniad Graham Tinsley, sydd wedi coginio i’r Frenhines, yn gyd-berchennog Gwesty’r Castell yng Nghonwy, ac sy’n gogydd ymgynghorol yn y Carden Park Resort, Caer.
Am fwy o wybodaeth ynglŷn â Gŵyl Fwyd Llangollen – Hampyr Llangollen, ewch i www.llangollenfoodfestival.com